در سراب علوم سیاسی حیران نمانید
علوم سیاسی و مشاغل مرتبط
چند کلامی برای داوطلبان مهاجر که قصد انتخاب این رشته را دارند
آنچه می‌خوانید حاصل چند صباحی گشت و گذار نویسنده در کوچه پس‌کوچه‌های رشته علوم سیاسی در دانشگاه تهران است که آن را به بهانه شروع بازه انتخاب رشته کنکور سراسری، در اختیار خوانندگان سایت و کانال گروه پیشگامان آموزش قرار می‌دهد.
بدیهی است که موضوع «انتخاب رشته» در اهمیت و جایگاه ویژه‌ای قرار دارد. اگر زندگی انسان را مجموعه انتخاب‌هایش می‌سازد، انتخاب رشته تحصیلی نیز بخش قابل توجهی از مسیر پر فراز و نشیب آینده‌تان را سامان و جهت می‌دهد و احساس توأم با موفقیت و سربلندی یا شکست و سرخوردگی، به میزان درستی انتخاب امروزتان بستگی دارد.
آنچه در ادامه می‌آید چند جمله حرف صریح و رک و بدون تعارف در خصوص رشته تحصیلی «علوم سیاسی» است که مناسب دیدم برای کسانی که علاقه‌مند به انتخاب این رشته هستند در میان بگذارم.
اول؛ اگر مهم‌ترین ملاک شما آینده شغلی است، کمی بیشتر فکر کنید
اگر از مهم‌ترین ملاک‌های انتخاب رشته، معیار «آینده شغلی» باشد؛ همین ابتدای امر آب پاکی روی دست‌تان بریزم که از این رشته جز کارشناس ارشد مسائل سیاسی در کسوت راننده اسنپ بودن چیزی عایدتان نمی‌شود. اگر هم وضع‌تان خوب است و نفس‌تان از جای گرم بلند می‌شود و این رشته را برای استایل و شأن اجتماعی‌اش می‌خواهید، مقدم‌تان را به این رشته گرامی می‌دارم و نیازی نیست مابقی این سیاهه را بخوانید.
البته این جمله، بیان صریح و شخصی نویسنده در زمان نگارش مقاله در سال ۱۴۰۰ است و نباید آن را آمار یا حکم عمومی درباره همه فارغ‌التحصیلان علوم سیاسی دانست. حرف اصلی این است که مدرک دانشگاهی به‌تنهایی شغل ایجاد نمی‌کند و داوطلب باید از ابتدا به مهارت‌ها و مسیر حرفه‌ای خود نیز فکر کند.
دوم؛ علوم سیاسی شما را سیاستمدار نمی‌کند
اگر در این تصور و توهم به سر می‌برید که با خواندن رشته «علوم سیاسی» شما یک «سیاستمدار» می‌شوید، مرزهای سیاست و قدرت را جابه‌جا می‌کنید و ناجی افغانستان می‌شوید، با چنین نگاه‌هایی به این رشته در آینده فقط می‌توانید ساقی خوبی شوید! چرا که ساحت «سیاست نظری» [اینجا به مثابه رشته علوم سیاسی] از ساحت «سیاست عملی» کاملاً متفاوت است و اصولاً دانش سیاسی با سیاست‌ورزی عملی یکی نیست.
یک دانشجوی علوم سیاسی اگر هم خیلی خوب درس‌های رشته‌اش را بخواند، نهایتاً می‌تواند مفهوم «قدرت» و «سیاست» را درک کند و مورد تجزیه و تحلیل قرار دهد؛ نه اینکه صرفاً با گذراندن چند واحد در این رشته از او یک «سیاستمدار» مشابه گاندی ساخته شود.
سوم؛ محتوای آموزشی علوم سیاسی را بشناسید
در چند سال اخیر سرفصل‌های دروس کارشناسی علوم سیاسی در ایران تغییراتی داشته است. در متن اصلی این مقاله، نویسنده از تغییرات محتوایی و ایدئولوژیک شدن بیشتر این رشته انتقاد کرده بود. این بخش را باید به‌عنوان نگاه و تجربه نویسنده در سال ۱۴۰۰ خواند، نه یک ارزیابی علمی و به‌روز از همه دانشگاه‌های ایران.
اگر قصد تحصیل در علوم سیاسی را دارید، قبل از انتخاب، نصاب دانشگاه، دروس ارائه‌شده، استادان، فضای علمی دانشگاه و فرصت‌های ادامه تحصیل و اشتغال را بررسی کنید.
چهارم؛ همه قرار نیست علوم سیاسی بخوانند
یکی از مشکلاتی که در سال‌های گذشته می‌توانستیم در میان دانشجویان مهاجر ببینیم، تمرکز تعداد زیادی از افراد روی چند رشته خاص بود. علوم سیاسی، روابط بین‌الملل و برخی رشته‌های علوم انسانی نیز از جمله رشته‌هایی هستند که علاقه‌مندان زیادی میان دانشجویان مهاجر داشته‌اند.
گاهی احساس می‌کردی زیر هر سنگی که بلند می‌کنی، یک دانشجوی علوم سیاسی پیدا می‌شود!
شوخی را کنار بگذاریم؛ مسئله مهم این است که قبل از انتخاب رشته، فقط به علاقه خود نگاه نکنیم. باید ببینیم چند نفر در این رشته تحصیل کرده‌اند، فارغ‌التحصیلان کجا مشغول به کار شده‌اند، چه مهارت‌هایی لازم است، برای ورود به بازار کار چه مسیرهایی وجود دارد و آیا امکان ادامه تحصیل وجود دارد.
پنجم؛ اگر با وجود همه این حرف‌ها هنوز علوم سیاسی را می‌خواهید…
اگر بعد از خواندن همه این حرف‌ها هنوز هم می‌خواهید علوم سیاسی بخوانید، شاید این رشته برای شما مناسب باشد. اما به یک شرط: آگاهانه انتخاب کنید.
علوم سیاسی برای کسی که فقط می‌خواهد یک مدرک دانشگاهی بگیرد، تجربه متفاوتی خواهد داشت با کسی که واقعاً به فهم جامعه، سیاست، تاریخ و قدرت علاقه دارد.
اگر وارد این رشته شدید، فقط به جزوه دانشگاه و امتحان پایان‌ترم اکتفا نکنید. کتاب بخوانید. تاریخ بخوانید. اقتصاد بخوانید. فلسفه بخوانید. ادبیات بخوانید. جامعه‌شناسی و روان‌شناسی بخوانید و از همه مهم‌تر، اتفاقات روز جامعه و جهان را دنبال کنید.
یک دانشجوی علوم سیاسی باید بتواند اتفاقات سیاسی را فقط ببیند و درباره آن نظر بدهد؟ نه. باید بتواند آن را تحلیل کند، علت‌ها را پیدا کند، پیامدها را بسنجد و استدلال خود را درست بنویسد.
علوم سیاسی چه مهارت‌هایی به شما می‌دهد؟
اگر درست از دانشگاه استفاده کنید، علوم سیاسی می‌تواند مهارت‌هایی مانند تحلیل سیاسی، تحقیق و پژوهش، مطالعه و تحلیل متون، نوشتن و گزارش‌نویسی، سخنرانی و ارائه، شناخت ساختارهای سیاسی و اجتماعی، آشنایی با روابط بین‌الملل، شناخت تاریخ و اندیشه سیاسی، تحلیل سیاست خارجی و بررسی مسائل اجتماعی و سیاسی را تقویت کند.
اما بخش مهمی از این مهارت‌ها را باید خودتان تقویت کنید. دانشگاه فقط یک بستر است؛ این شما هستید که باید از آن استفاده کنید.
بعد از علوم سیاسی چه کاره می‌شویم؟
این سؤال را نمی‌توان با یک عنوان شغلی پاسخ داد. فارغ‌التحصیل علوم سیاسی، بسته به تحصیلات تکمیلی، مهارت‌ها، کشور محل زندگی و فرصت‌های موجود، می‌تواند در مسیرهایی مانند پژوهش، تحلیل مسائل سیاسی، فعالیت‌های آموزشی و دانشگاهی، امور عمومی، رسانه، سازمان‌های غیردولتی، مطالعات منطقه‌ای و برخی موقعیت‌های مرتبط با روابط بین‌الملل فعالیت کند.
البته وجود این مسیرها به معنی تضمین استخدام نیست. بین «یک شغل وجود دارد» و «برای من شغل وجود خواهد داشت» فاصله زیادی وجود دارد.
بنابراین هنگام انتخاب رشته، به جای پرسیدن «علوم سیاسی چه شغلی دارد؟» بهتر است بپرسید: «من با تحصیل در علوم سیاسی چه مهارت و تخصصی می‌توانم بسازم که برای آن تقاضا وجود داشته باشد؟»
علوم سیاسی یا روابط بین‌الملل؟
یکی دیگر از انتخاب‌های رایج میان داوطلبان، مقایسه علوم سیاسی و روابط بین‌الملل است. روابط بین‌الملل برای کسی که به موضوعاتی مانند سیاست خارجی، دیپلماسی، سازمان‌های بین‌المللی، مناسبات میان کشورها و تحولات منطقه‌ای علاقه دارد، جذاب است.
اما صرف انتخاب عنوان «روابط بین‌الملل» به معنای دیپلمات شدن نیست. همان‌طور که خواندن علوم سیاسی به‌تنهایی کسی را سیاستمدار نمی‌کند، خواندن روابط بین‌الملل نیز به‌تنهایی کسی را دیپلمات نمی‌کند.
در نوشته اصلی، نویسنده همچنین به حوزه‌هایی مانند سیاستگذاری عمومی و مطالعات منطقه‌ای اشاره کرده بود؛ حوزه‌هایی که می‌توانند برای بعضی از دانشجویان مسیر تخصصی متفاوتی ایجاد کنند.
یک نکته مهم برای داوطلبان افغانستانی
اگر داوطلب افغانستانی هستید، موضوع فقط به انتخاب رشته در ایران یا یک کشور دیگر محدود نمی‌شود. شرایط آموزش عالی افغانستان نیز در سال‌های اخیر تغییرات قابل توجهی داشته و این تغییرات می‌تواند بر آینده برخی رشته‌ها تأثیر بگذارد.
به همین دلیل، اگر قصد دارید علوم سیاسی، حقوق یا روابط بین‌الملل بخوانید، بهتر است وضعیت کشور محل تحصیل و همچنین شرایط کشور خودتان را هم در تصمیم‌گیری لحاظ کنید.
امروز علوم سیاسی در افغانستان در چه وضعیتی قرار دارد؟
در سال‌های اخیر، وضعیت آموزش عالی افغانستان تغییر کرده و طالبان درباره برخی رشته‌های علوم انسانی، از جمله علوم سیاسی، حقوق و روابط بین‌الملل تصمیم‌های جدیدی گرفته است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، در دانشگاه‌های خصوصی افغانستان پذیرش دانشجوی جدید در برخی از این رشته‌ها متوقف شده و ادامه فعالیت آنها در دانشگاه‌های دولتی نیز تحت سیاست‌ها و چارچوب‌های جدید وزارت تحصیلات عالی قرار گرفته است. همچنین مقام‌های طالبان از دانشجویان خواسته‌اند تمرکز خود را بر تحصیل بگذارند و از فعالیت‌های سیاسی دوری کنند.
این تغییرات نشان می‌دهد که داوطلبان افغانستانی که قصد تحصیل در رشته علوم سیاسی را دارند، بهتر است هنگام انتخاب دانشگاه و رشته، علاوه بر علاقه شخصی، آخرین وضعیت آموزشی، امکان ادامه تحصیل و شرایط آینده این رشته در افغانستان را نیز بررسی کنند.
بنابراین اگر امروز قصد انتخاب علوم سیاسی دارید، تصمیم خود را فقط بر اساس شرایط چند سال گذشته نگیرید؛ شرایط آموزش عالی و بازار کار می‌تواند تغییر کند.
حرف آخر
اگر بعد از خواندن این نوشته هنوز علوم سیاسی را دوست دارید، از انتخاب آن نترسید. اما با چشم باز انتخاب کنید.
قبل از ثبت‌نام، درباره دانشگاه تحقیق کنید. نصاب درسی را ببینید. با دانشجویان و فارغ‌التحصیلان صحبت کنید. مسیر شغلی فارغ‌التحصیلان را بررسی کنید و ببینید آیا واقعاً حاضرید برای تبدیل شدن به یک فرد متخصص، فراتر از کتاب‌های درسی دانشگاه مطالعه کنید یا نه.
علوم سیاسی قرار نیست به‌تنهایی آینده شما را بسازد. اما اگر درست از آن استفاده کنید، می‌تواند یکی از پایه‌های ساختن آینده حرفه‌ای شما باشد.
و شاید مهم‌ترین توصیه همین باشد:
رشته را فقط به خاطر اسمش انتخاب نکنید؛ آینده‌ای را که می‌خواهید با آن بسازید، انتخاب کنید.
با آرزوی موفقیت
رضا عطایی
۴ مرداد ۱۴۰۰
لایو ذخیره شده معرفی رشته علوم سیاسی در اینستاگرام پیشگامان حرفه ای